7 redenen waarom je ‘De mythe van de groene economie’ moét lezen!

Geplaatst op Geupdate op

Lees je wel eens vaker over milieu-thema’s en ben je nog niet toegekomen aan ‘De mythe van de groene economie’ van Anneleen Kenis en Matthias Lievens? Laat alles vallen, ren naar boekhandel of bibliotheek en begin te lezen. Lees je nooit over milieu-thema’s? Doe er iets aan en laat ‘De mythe van de groene economie’ desnoods het enige zijn wat je over dit onderwerp leest. Het is namelijk een aanrader in het kwadraat. Waarom? 7 goeie redenen:

1. ‘Eye opener’

groene economieSommige boeken geven je een andere blik op de werkelijkheid. Je hebt de dingen niet eerder in dit licht gezien, de schellen vallen van je ogen, kortom, je kan niet meer terug naar je staat van zalige of onzalige onwetendheid van tevoren. Tussendoor mompel je ‘hé ja’, ‘klopt, waarom zag ik dat niet eerder?’.

Hoofdstuk 2 ‘Een postpolitiek klimaat’ is bijvoorbeeld bijzonder sterk op dat vlak. Dat gaat over het feit dat de milieuproblematiek in de loop van de tijd zo mainstream is geworden dat iedereen zich ermee gaat bezighouden: het is niet enkel meer de zaak van milieuverenigingen, maar ook van de politiek, de bedrijfswereld en van individuen. Daardoor ontstaat de neiging om naar een dialoog- en samenwerkingsmodel te evolueren. Vermits we allemaal in hetzelfde schuitje zitten, wordt ‘Allemaal samen voor de aarde’ de nieuwe kreet. Traditionele tegenstellingen tussen belangen van bedrijven en die van ngo’s, tussen politiek links en rechts worden naar de achtergrond verschoven. Belangrijker is om te handelen, ‘Act now!’. Eén van de risico’s van het samenwerkingsmodel is het zogenaamde ‘greenwashing’: bedrijven die via een zachtgroen vernisje kunnen verdoezelen dat ze gewoon doorgaan met destructieve praktijken. IKEA steunt Natuurpunt in een herbebossingsproject in Vlaanderen, maar laat via een dochteronderneming in Rusland jaarlijks zo’n 1000 voetbalvelden oeroude bomen omhakken bijvoorbeeld. Maar wat erger is: door de ‘allen samen’-gedachte wordt de vijand geëxternaliseerd – broeikasgassen zijn nu de collectieve boeman – en vervaagt het zicht op de verantwoordelijkheid en de grondoorzaken. ‘De mens’ heeft het klimaat uit balans gebracht en iedereen draagt daarvoor een min of meer gelijke verantwoordelijkheid, zo lijkt het.

Op de duur kom je terecht in een postpolitiek klimaat, waarbij er vreemd genoeg meer contestatie is over de vraag of klimaatverandering en de menselijke rol erin al dan niet een feit zijn, dan over oorzaken, alternatieven en strategieën, die nu net de inzet van intens politiek debat zouden moeten zijn. Kenis en Lievens gaan ver in hun analyse en stellen dat de milieubeweging de nieuwe vijand is geworden van neoliberale en neoconservatieve ideologieën en dat klimaatscepticisme door hen actief wordt aangewakkerd, waardoor het eigenlijke debat wordt ontlopen. Zij pleiten dan ook voor een ‘herpolitisering’. Zelf dragen ze hun steentje bij door de eigenlijke inzet van de strijd weer zichtbaar te maken.

In hoofdstuk 5 ‘Veranderen zonder te veranderen’ gaat het onder andere over recyclage en andere vormen van individueel ecologisch gedrag. Deze door de industrie zelf aangedragen milieustrategie legt verantwoordelijkheid bij het individu en haalt ze weg bij de bedrijven. Niet het product of de producent, maar de consument is het probleem. Afval vermijden hoeft niet, gooi het gewoon in de juiste vuilniszak. In plaats van bedrijven strengere milieunormen op te leggen, gaat de overheid campagnes voor individuele gedragsverandering voeren. De impact daarvan is reëel: mensen krijgen de indruk dat de enige manier waarop ze iets kunnen doen uit bezorgdheid om het milieu het verminderen van hun eigen ecologische voetafdruk is. Daardoor reageren ze zoals de industrie hen graag heeft: als consumenten.

2. ‘Guts’ oftewel lef 

Eén van de belangrijkste stellingen van het boek en een conclusie waar de auteurs telkens weer op uitkomen, is: het kapitalistische systeem met zijn gerichtheid op kapitaalaccumulatie en de manier waarop het in grote mate onze samenleving doordringt is één van de grondoorzaken van de ecologische toestand van de planeet. Klimaatverandering kan je niet puur bekijken als een milieukwestie, omdat het raakt aan alle belangrijke problemen van onze tijd: sociale ongelijkheid, imperialisme, migratie, ongelijkheid tussen mannen en vrouwen, democratisch deficit, de macht van multinationals en financiële markten. Genoeg redenen dus om het tot een centraal thema te maken in de beleidsvorming. Intussen levert klimaattop na klimaattop nauwelijks meer op dan wat gratuite afspraken en bepalingen over emissiehandel en koolstofcompensatie.

Wel valt er een groeiende trend tot verantwoord en duurzaam ondernemen en het vergroenen van de economie waar te nemen. Kenis en Lievens zijn er kritisch over: volgens hen gaat het om evoluties die niet raken aan de fundamenten van het systeem en wordt er eerder geprobeerd om klimaatprotest te integreren om een nieuw model van kapitalisme mogelijk te maken. Het vervelende daaraan is dat groene economische maatregelen meer dan eens voor een zekere milieuwinst op één terrein zorgen, maar nieuwe milieuschade veroorzaken op een ander vlak.

Beide auteurs lijken stevig ingebed in de academische wereld aan een katholieke universiteit (KU Leuven). Hoewel wetenschappers per definitie geacht worden onafhankelijk te zijn, kan ik me voorstellen dat de fundamenten van ons maatschappelijk systeem in vraag stellen voor mensen in hun positie een moedige daad is. Vraagtekens zetten bij de supprematie van economische groei, en dus ook bv. werkgelegenheid en koopkracht, het is een stap die ook vele groene jongens, en al helemaal groene politici, niet aandurven wegens te vergaand of te ‘geitenwollen sok’. Je kan er makkelijk voor weggelachen of verketterd worden. Hoedje af dus wegens intellectuele durf.

3. Intelligent en met kennis van zaken geschreven

Het is onmogelijk om in een recensie een volledig beeld te geven van wat een boek te bieden heeft. Dus zal je maar gewoon van me moeten aannemen dat ‘De mythe van de groene economie’ alles in zich heeft om het als ‘intelligent’ te kunnen bestempelen: het is logisch gestructureerd, perfect leesbaar voor de leek zonder simplistisch te zijn, redeneringen worden zorgvuldig opgebouwd en van voorbeelden en verwijzingen voorzien, het wordt nergens saai of voorspelbaar en uit de hoeveelheid noten achterin (die je perfect kan negeren als je er geen boodschap aan hebt) blijkt dat er gedegen bronnenonderzoek aan het schrijven vooraf is gegaan.

4. Informatief

Nog nooit van teerzanden, schaliegas of fracking gehoord? Geen idee dat emissiehandel er zowat op neerkomt dat multinationals die in het verleden al voor massaal veel vervuiling zorgden gratis het recht kregen om verder te vervuilen en via het systeem bovendien megawinsten kunnen opstrijken, terwijl milieukosten verder op de consument worden afgewenteld? Niet op de hoogte dat ook in onze achtertuin de jacht op schaarser wordende fossiele energie onder de vorm van in de Limburgse mijnen te ontginnen steenkoolgas woedt? Na het lezen van ‘De mythe van de groene economie’ weet je in elk geval beter. De auteurs storten een karrevracht informatie over je uit en weten daarbij prima te doseren tussen het lokale en het globale: zowel wat in eigen land gebeurt als in de Verenigde Staten, Nigeria, Cuba, Zuid-Afrika of Canada komt aan bod.

4. Potentiële quotes op zowat elke bladzijde

‘Deze moet ik onthouden!’. Ik heb het heel veel keren gedacht tijdens het lezen. En dan ging het niet om makkelijke one-liners maar om verrassende en goed beargumenteerde uitspraken en inzichten. Ik geef er enkele mee.

‘Het kapitalisme kan lang overleven te midden van een ecologische woestenij. Het hoeft in principe weinig rekening te houden met de verslechterende toestand van de ecosystemen, net zoals het perfect kan zonder universeel toegankelijke en kwaliteitsvolle gezondheidszorg. […] Deze analyse heeft belangrijke implicaties: het kapitalisme zal niet zomaar ‘ineenstorten’  als gevolg van ecologische vernietiging. Het komt er dus niet simpelweg op aan te wachten tot het kapitalisme vanuit zichzelf op zijn eigen grenzen botst.’

‘Belangrijke omwentelingen in de geschiedenis gingen vaak gepaard met een transformatie van het energiesysteem: van jagen en plukken naar landbouw, vans mens- en dierkracht naar wind- en stroomenergie, van kolen naar olie en kernenergie. Al die verschuivingen hadden een immense impact op de structuur van de samenleving. Ze leidden altijd tot een stijging van het energieverbruik en een toename van de concentratie van macht en eigendom. De huidige uitdaging is dan ook gigantisch: voor het eerst zou het energiesysteem zo moeten worden veranderd dat het energieverbruik vermindert, en het systeem tegelijk gedecentraliseerd en democratisch controleerbaar wordt. Dat is een historische trendbreuk zonder voorgaande.’

5. Jonge mensen van bij ons

Niet onbelangrijk: het boek is oorspronkelijk in het Nederlands geschreven, de auteurs zijn afkomstig uit ons taal- en cultuurgebied. Het gaat dus niet om een uit Amerika overgewaaide bestseller die maar half is toegesneden op onze realiteit, maar om een boek van jonge mensen van bij ons die benaderbaar zijn, die je voor een lezing kan uitnodigen of ergens horen spreken en die zelf ook actief zijn in de milieu- en klimaatbeweging.

6. Verder dan doemdenken

Kenis en Lievens besteden een flink deel van hun boek aan het ontmaskeren van de mythe, het blootleggen van de mechanismen achter piekolie en klimaatverandering en de halfslachtige oplossingen die ervoor worden aangedragen. Was het daarbij gebleven, dan zou je als lezer kunnen concluderen dat de boel nu eenmaal hopeloos om zeep is en met een gevoel van totale verlamming achterblijven. Gelukkig geven de auteurs in het laatste derde deel van het boek een aanzet voor verandering. Ze bieden geen kant-en-klare recepten: onvoorspelbaarheid en strijd maken nu eenmaal integraal deel uit van veranderingsprocessen.

Wel geven ze hints over welke kant het uit moet. Het gaat dan over het belang van het beheer en de bescherming van ‘commons’ (het kapitalisme heeft de neiging om ‘commons’, dwz gronden, grondstoffen, voortbrengselen van de natuur, maar ook kennis die oorspronkelijk gemeengoed waren te privatiseren en vermarkten), delen in plaats van privé-bezit, een versterking van de publieke sector en overheidsregulering, groeivermindering door arbeidsherverdeling, … De auteurs onderscheiden twee opties die volgens hen eigenlijk geen opties zijn, namelijk die van het kortzichtige en versnelde opmaken van de natuurlijke reserves van onze planeet, en die van de groene economie. Zelf pleiten ze voor een derde optie, namelijk één die de beide vorige in vraag durft te stellen en die systematisch de klemtoon legt op democratie en sociale rechtvaardigheid. Verzet, protest en directe actie maken er integraal deel van uit en allianties van verontruste wetenschappers, boeren- en vrouwenbewegingen wereldwijd, vakbonden en actiegroepen, inheemsen en bewuste burgers moeten hun gewicht in de schaal werpen. De politiek van de kleine stapjes, de technische ingrepen en het vertrouwen op technologische innovatie moet vervangen worden door niks minder dan een revolutie die voor een sociale en economische omwenteling zorgt.

7. De tijd dringt

Eén blik in de kranten deze week maakt nog maar eens duidelijk dat we niet langer met z’n allen kunnen zitten afwachten. Het nieuwste VN-klimaatrapport dat eind deze maand wordt voorgesteld maar nu al gelekt is, voorspelt dat België en Nederland tegen 2100 onder andere af te rekenen krijgen met zware overstromingen door een stijging van de zeespiegel en dus met torenhoge milieukosten.

Lezen dus, nu! En daarna actie natuurlijk.

http://demythevandegroeneeconomie.be/

http://www.climaxi.be/

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s