Gifspuiters en glyfosaat-haters: willen ze eigenlijk (niet een beetje) hetzelfde?

Geplaatst op

Het is veel in het nieuws en het houdt mij bezig: glyfosaat, Roundup, je weet wel, de onkruidverdelger die recent verboden werd voor gebruik door particulieren, maar die landbouwers nog steeds massaal op hun velden kunnen verspreiden. Producent Monsanto beweert dat het spul veilig is, heel wat onderzoeken leggen verbanden met kanker en andere aandoeningen. Er valt nog veel meer over te vertellen, maar dat kan je elders ook lezen.

Wat mij opvalt: dat de emoties hoog oplopen en je altijd weer dezelfde geluiden hoort bij voor- en tegenstanders. Voor de glyfosaat-haters gaat het over niet veel minder dan de overleving van de mensheid en het onverantwoorde gedrag van de gifspuiters. Voor de Roundup-liefhebbers gaat het over het recht om eigen tuin of oprit onkruidvrij te houden en het hysterische gemekker van een stelletje al te groene rakkers.

En wat ik me dan afvraag: wat zit er achter die felheid waarmee beide kampen hun terrein verdedigen? Volgens de theorie van de geweldloze communicatie berusten conflicten op onderliggende behoeften: mensen raken met elkaar slaags omdat aan de basis van een conflictgeladen uiterlijke situatie innerlijke behoeften ten grondslag liggen die in de verdrukking dreigen te komen. Passen we dit even toe op het glyfosaat-verhaal. Wat zou de behoefte zijn van elk van beide kampen? Laten we ervan uitgaan dat de glyfosaat-haters behoefte hebben aan een gezonde leefomgeving, veilig voedsel, een schone planeet waarop veilig te leven valt voor ons mensen. Waaraan hebben particuliere Roundup-gebruikers behoefte? Aan een nette leefomgeving waar ze met weinig moeite voor kunnen zorgen zonder bemoeizuchtige inmenging van anderen, en meestal ook aan goedkoop en makkelijk beschikbaar voedsel. Geef toe: het eerste stuk van de behoeften lijkt verbazingwekkend op elkaar. Eigenlijk willen beide partijen het graag schoon hebben in hun buurt, ze hebben er behoefte aan dat de biotoop waarin ze leven aan bepaalde kwaliteiten voldoet. Alleen vullen ze dat vanuit een verschillende  visie in. De glyfosaat-haters zien schoon en gezond als ‘vrij van giftige en vervuilende stoffen’, voor de Roundup-gebruikers staat schoon en gezond gelijk aan ‘onkruidvrij en dus netjes’. De onderliggende visie lijkt bij het eerste kamp te zijn dat de natuur moet worden gerespecteerd omdat we er als mens deel van uitmaken en ervan afhankelijk zijn voor onze overleving. Het tweede kamp lijkt de overtuiging aan te hangen dat we als mens boven de natuur verheven zijn, dat ze onder controle moet kunnen worden gehouden met alle middelen die ons efficiënt lijken en aan een lage prijs tot onze beschikking moet zijn. In de tweede visie zit ook een sterk emotionele component die te maken heeft met wat ik zou noemen beschavingsdenken. Vaak hoor je mensen uit dit kamp zeggen: ‘Moeten we dan allemaal terug aan de schoffel? Waarom keren we niet ineens terug naar het steentijdperk?’. Met andere woorden: een efficiënt product, resultaat van moderne wetenschap, verbieden staat voor hen gelijk met het ondermijnen van de beschaving en een terugkeer naar een primitiever bestaan. Voor de boer die glyfosaat op zijn akkers spuit komt daar nog eens de behoefte aan inkomenszekerheid bij.
Behalve de kwestie ‘behoefte aan een propere omgeving’ lijkt er mij trouwens nog een punt van overeenkomst: aan beide zijden is er behoefte aan een vorm van vrijheid. De enen willen gevrijwaard blijven van de effecten van giftige stoffen, de anderen willen vrij zijn van inmenging in hun persoonlijke keuzes.

Als je heel die onderlaag bekijkt, die raakt aan diepgaande waarden, is het allesbehalve verwonderlijk dat de gemoederen zo verhit raken over iets schijnbaar banaals als de manier waarop je met ongewenste planten omgaat. Misschien een wat vreemde vergelijking, maar mij doet het denken aan de verhitte reacties die je vaak krijgt op de topic: schaam- en okselhaar verwijderen of niet. Toegegeven, deze heeft een stuk minder implicaties, maar in wezen gaat het net zo over wat onder schoon of vies wordt verstaan, behoefte aan netheid en gezondheid, de vraag of datgene wat natuurlijk is ook goed is en aanvaardbaar of wat natuurlijk is daarentegen primitief en vuil is en onder controle moet worden gehouden en bijgeschaafd. Voor de enen is beharing onze natuur en hoeven we die niet weg te poetsen, voor de anderen staat het gelijk met de holenmens en gebrek aan hygiëne. En om maar helemaal de allegorische toer op te gaan: in feite kan je onkruid gewoon als het schaamhaar van onze planeet beschouwen. Voilà.

Nu ja, waar ik heen wil, is: we komen er niet als we blijven focussen op willen verbieden aan de ene kant en willen gebruiken aan de andere kant. Wat lichaamshaar betreft kan je makkelijk zeggen: ieder z’n meug, laat maar groeien of scheer en wax er op los naar believen, daar heeft niemand anders last van. Helaas kan je dat niet voor glyfosaat: de keuze van de één heeft daar rechtstreekse én onrechtstreekse gevolgen voor de ander. Als mijn buurman voortdurend Roundup gebruikt in zijn tuin adem ik het in, kan het ook op mijn groenten terechtkomen, raakt het in de bodem enzovoort. Als velen het gebruiken komt het in de ecologische kringloop en kan ik er al helemaal niet meer aan ontsnappen.

Waar ik in dit hele verhaal behoefte aan heb: dat beide kanten misschien af en toe een keer uit hun heilige gelijk kunnen stappen en kunnen zien dat we allemaal in een fijne en aangename omgeving willen leven, maar dat verschillend invullen. Dat we allemaal zo vrij mogelijk willen kunnen zijn in onze keuzes. Dat beleidsmakers ook wat meer doordrongen raken van de reflex om vanuit het totaalplaatje te vertrekken, met onderliggende behoeften inbegrepen. Als we nieuwkomers verplicht op inburgering kunnen sturen, waarom zouden we dan medeburgers in een verkozen ambt niet kunnen verplichten om een cursus geweldloze communicatie te volgen bij aanvang van hun termijn. Misschien komt er zo meer ruimte voor compromis en sensibilisering. En dringt het iets meer door dat menselijke behoeften ruimer zijn dan economische wetmatigheden en de behoefte van de top en aandeelhouders van multinationale bedrijven aan maximale winst en macht.

Bewaren

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s