permacultuur

Tomaten binnenshuis laten narijpen

Geplaatst op

Onze tuin leverde veel – heel veel – tomaten op. Ze groeiden aan een aantal netjes opgeboden planten in een kleine serre van eigen maaksel die we er na verloop van tijd overheen zetten om ze te beschermen tegen wind en regen en uit lichte frustratie omdat er maar geen blos verscheen op hun wangetjes. Verder doken her en der spontane zaailingen op die zich wild verspreidden over de moestuin en die we maar hun gang lieten gaan. Daar groeiden tomaten aan die in de meeste gevallen op de grond en tussen andere gewassen rijpten. Met een nattere zomer zouden die laatste natuurlijk snel rot zijn geworden, maar nu was dat niet het geval. Een tomatensucces dus. Het werd eind augustus en de tomatenvloed bleef aanhouden. Elke dag kon er worden geoogst. We begonnen ons af te vragen of de massa groene tomaten die aan de planten hing nog wel zou rijpen of we ze allemaal in één keer moesten oogsten en ze binnenshuis laten narijpen. Na wat opzoekwerk besloten we te experimenteren met kleine hoeveelheden, de resultaten daarvan af te wachten en intussen de tomaten nog maar zo veel mogelijk zon en buitenlicht te gunnen. Intussen weten we dat het antwoord op de vraag: ‘Kan je tomaten goed binnenshuis laten narijpen?’ ja luidt, hoewel niet alle op het internet circulerende tips vruchtbaar bleken.

Methode 1: tak of struik in z’n geheel oogsten en ophangen – Niet doen!

Dit bleek een flop. De foto werd gemaakt meteen na het afknippen van de tak. De dag daarop begonnen zowat alle tomaten te rimpelen. Het lijkt erop dat de tak in z’n verlangen om te overleven in extremis vocht aan de tomaten onttrekt en dat wordt dus niks.

tomaten-opgehangen

Methode 2: op een warme lichte plek leggen, bv. een vensterbank – Werkt!

De eerste dagen leek er helemaal niks te gebeuren, maar geduld loont. Op een warm zonnig plekje in je huis worden groene tomaten langzaam rijp. Of het effectief helpt om er een appel of banaan tussen te leggen omdat deze ethyleen afgeven en dat het rijpingsproces versnelt: geen idee, mijn indruk was dat vooral de banaan zelf op die warme plek in sneltempo rijpte.

tomatenvensterbank

 

Methode 3: afgedekt op een donkere, relatief warme plek – Werkt!

Enkele trossen tomaten legden we op krantenpapier in een keukenkastje met ook weer een krant er bovenop. De eerste week bleef alles even grasgroen, daarna gingen de tomaten rustigjes verkleuren. Hiervoor kan je dus kiezen als je een deel van je tomaten zo lang mogelijk wil bewaren.

Methode 4: afgedekt op een donkere koele plek – Werkt!

Rijpen tomaten ook na in het donker én bij lagere temperatuur? Bijvoorbeeld in bakjes in de kelder met krantenpapier er bovenop? Ik vond dit moeilijk te geloven, ik ging ervan uit dat ze rot zouden worden zonder te rijpen, maar het antwoord is ja. Het gaat nog trager dan in een warm keukenkastje, maar het gaat.

Intussen hebben we dus op verschillende plekken in huis narijpende tomaten. Enkele weken geleden werden alle nog groene of rozige tomaten geplukt toen het ernaar uitzag dat er koeler weer op komst was en het wat ging regenen. Om de paar dagen controleren we de tomaten die niet meteen in het zicht liggen. Af en toe halen we er wat – meestal kleine – tomaatjes tussenuit die uitdrogen of bij de steelaanzet bruin worden, maar het verlies is verwaarloosbaar. Om een idee te geven van hoe lang je groen geoogste tomaten nog binnenshuis kan laten rijpen: onderstaande foto is vandaag 9 oktober gemaakt, de tomaten werden enkele weken geleden geplukt. Is de smaak van nagerijpte tomaten even goed? Er is een verschil: de binnenshuis gerijpte tomaten worden over het algemeen niet zo zacht en sappig als de exemplaren recht uit de tuin en hebben daardoor een iets minder volle smaak, maar als je kan kiezen tussen een beenharde en wat waterige supermarkt-tomaat en je eigen kweek, weet je natuurlijk wel wat te kiezen. En ja, je kan ook wecken of chutney maken, maar zelf geven we de voorkeur aan zo lang mogelijk vers als het kan.

tomatenoktober

 

Advertenties

Permacultuurtuin fase 2

Geplaatst op Geupdate op

tuinfase0
Zo wil je het niet, zelfs niet als je Dracula bent of in de jaren 1950 bent blijven steken. Dit fotootje houden we dus bewust klein. Intussen ziet het er heel anders uit.

Wat is er meer geschikt op een onvoorstelbaar hete septemberdag op de valreep van zomer dan een tuinverhaal? Toegegeven, we zijn af en toe een beetje hobbelige tuiniers, ondanks veel goeie wil en voornemens en ideeën zat over permacultuur / voedselbos / gifvrij / bodem respecteren / duurzaam en zelfvoorzienend … Gelukkig kom je ook daarmee al een heel eind. Hiernaast een beeld van onze tuin twee jaar geleden, in zogenaamde fase 0, toen we pas verhuisd waren naar de Villa. Intussen zitten we in fase 2.

 

 

 

img_8448
Het ontbreekt nog wat aan bloemen. Laten we stellen dat dat een streefdoel voor fase 3 is. Intussen zijn we blij met de dahlia’s, reukerwten en goudsbloemen die tussen de bedrijven de kop opsteken.

 

 

img_8475
Zijn dahlia’s geweldig of kitsch? Een beetje van allebei waarschijnlijk. Misschien krijgen we ooit een hele collectie bij elkaar.

 

 

 

img_8478
Echinacea Sunseekers Orange staat er pas, om mooi te kleuren bij de roze echinacea die het al twee jaar op rij prima doet vooraan in de tuin.

 

De eerste prioriteit was een voedseltuin opbouwen. Dat is dit jaar in elk geval prima geslaagd.

img_8500
Wilde kruidentuin met rozemarijn, Griekse oregano, gewone en breedbladige salie, bieslook, tijm, citroenkruid. Elders in de tuin staan muntsoorten, lavas, citroenmelisse en dropplant.
img_8480
De prinsessenbonen hebben veel oogst opgeleverd en zijn aan het eind van hun levenscyclus. Ook in beeld: oesterblad, zeekool, ui, dropplant, kaasjeskruid, (één of andere) kool en een geïmproviseerde tomatenserre.
img_8481
Prei in de groei, in een bedje van smeerwortel en grasmaaisel. De bodem bedekt houden is een onverdeeld succes: geen slakkenvraat en weinig uitdroging op hete dagen. Gieters water zeulen op zomeravonden is in deze tuin overbodig.
img_8482
Kool (maar welke?), een experiment met Szechuanpeper, en snijbiet.
img_8484
Snijbiet is een decoratief succesnummer in de Villa-tuin. Lekker ook, maar niet elke dag. Volgend jaar in toom te houden wegens dit jaar alomtegenwoordig.
img_8483
Courgettes, altijd in het oog te houden om reuzenexemplaren met te veel zaden te vermijden.
img_8485
Misschien leveren deze boontjes ook nog wat op met die ongewone nazomer.
img_8487
Pompoenbrousse, veelbelovend voor herfst en winter, al is op deze foto de potentiële oogst niet te zien.
img_8489
Goed verscholen, wel aanwezig: rode bieten.
img_8490
NIeuwzeelandsespinazieveld (of hoe schrijf je dat?). Deze spinazie heeft een wat vleziger blad dan gewone spinazie, is veel makkelijker te kweken en smaakt net zo goed.
img_8491
Gewoon genieten van de kleurtjes van pompoen en komkommerkruid.
img_8494
Of van een rustig momentje in de hangmat bij de eerder op het jaar aangelegde takkenril. De olijfwilg onder de hangmat staat ongelukkig en krijgt een andere plek in het najaar.

 

 

img_8455
Wat doe je als je buitentomaten het vertikken om te rijpen? Je bouwt er met afvalhout en een plastic zeil een serre over. Missie geslaagd. Ook zomerpostelein (met de ronde blaadjes), te eten als sla, heeft er een plekje gevonden.
img_8476
Intussen zijn er wel overal in de tuin zaailingen van de tomaten opgedoken die ook weer overvloedig oogst geven. Massa’s groene tomaten dus. Nieuwe uitdaging: groene tomaten binnenshuis laten rijpen.
img_8468
Een deel van de tuin is een voedselbosje in wording, of een bostuintje als je wil: een plek met doorlevende eetbare planten en fruit waar je de omstandigheden van een bos nabootst.

 

 

 

 

img_8467
Voedselbosje van de andere kant bekeken. Het doet onder andere dienst als kwekerij voor smeerwortel, dat als mulchplant wordt gebruikt in de moestuin.
img_8496
In het voedselbosje staan onder andere appels, peren en pruimen. Hier met te veel pepermunt op de achtergrond.

 

 

 

img_8495
Succesvolle appelmunt in het voedselbosje. Mooi maar eerder leuk om te hebben dan lekker.
img_8497
De kruizemunt mag dan weer minder bescheiden en heeft gezelschap van eeuwig moes.
img_8499
Om af te sluiten: grote hoeveelheden karton, een onmisbaar hulpmiddel in de permacultuurtuin. Om op onontgonnen terrein de bodem af te dekken en ongewenst gras en onkruid onder te verstikken. Laag compost erop en een seizoen laten rusten tot het karton vergaan is en je erin kan gaan planten. Deze hoop is voor de aanleg van onze toekomstige bessentuin.

 

Jaar uit / Jaar in

Geplaatst op

Laatste dag van het jaar. Daar hoort een berichtje bij. Afsluiten. De deur dicht achter 365 dagen leven en werken – wat eigenlijk hetzelfde is – om ze morgen te openen in een nieuw, vers jaar. Er had wat sneeuw bij gemogen, maar zon en madeliefjes in de tuin zijn ook welkom, natuurlijk.

IMG_7447
Niet zo verschrikkelijk nuttig in de keuken, die bieten, maar ach, wat zijn ze fotogeniek!

Villa VanZelf startte in 2014 met vooral dromen en hersenspinsels, wensen en verlangens, maar ook al wat prille concreetheid, met een fysieke plek en een blog en eerste tuinwerken. In 2015 kreeg het allemaal wat meer body, de tuin leverde het eerste voedsel op, er kwamen workshops en lezingen, vooral op verplaatsing en voornamelijk gegeven door Marc. Villa VanZelf werd een vzw, nog net voor het eind van het jaar kregen we letterlijk een nieuw dak boven ons hoofd en met ‘100 x pianist’ kwam er een muzikale spin-off en een nieuwe blog.

Voor 2016 begint de kalender mooi vorm te krijgen. We zetten de in december gestarte reeks over Eenvoud verder, eind januari geven we elk een workshop tijdens de inloopdagen van Transitie Vlaanderen in Ieper, Marc heeft een aantal workshops in De Weegbree in OLV-Waver ingepland, waarbij ‘Scheren met opa’s vouwmes’ een primeur wordt. Hou het aanbod in het oog, er komt regelmatig wat bij. Als alles vlot zoals voorzien wordt onze Villa het komende jaar meer en meer een ecologische lage-energiewoning waar we met meer comfort mensen zullen kunnen ontvangen.

Rest ons alleen nog iedereen te bedanken die ons steunt, een warm hart toedraagt, sympathiseert, reageert, meeleest, deelneemt, … Zonder jullie zou de Villa een lege doos zijn. Graag tot ziens in 2016! Maak er jouw eigen bijzondere jaar van. Stel je voor wat er allemaal kan gebeuren! Alles begint met het zetten van een eerste stap.

Marc & Sandra

Terugblik op een half jaar cursus ‘Voeding uit het Bos’

Geplaatst op

arboretumtervurenIn het vroege voorjaar van 2015 richtten Armand van den Hamer en ik het Collectief De Malve op: een ontmoetingsplatform voor ieder die met permacultuur, transitie, kunst en natuur aan de slag wil en naar samenwerkingen zoekt. In maart startte een cursusreeks Voeding uit het Bos: een zoektocht naar eetbaars uit het bos, het bieden van de nodige kennis om in eigen tuin en omgeving met wilde planten aan de slag te gaan. Centraal in deze reeks staat het Arboretum van Tervuren, met zijn rijkdom aan boeiende exotische bomen en struiken en een grote variëteit van inheemse planten.

Tijdens de hete en af en toe stormachtige zomermaanden doet het een keer goed om terug te denken aan het verfrissende, levendige voorjaar en aan wat we met de cursisten allemaal geoogst en gegeten hebben. Het was geregeld een kwestie van geluk om bepaalde blaadjes, kiemen, bloemen te kunnen plukken op het moment dat ze het lekkerst waren, omdat het oogstseizoen heel kort is. Zo was maart nog erg vroeg, maar toch de beste gelegenheid om speenkruid en goudveil te oogsten. Tijdens een heel korte periode in april vind je het makkelijkst gekiemde beukennootjes en zijn de bladeren van beuk en olm het zachtst. Mei en juni zijn de makkelijkere maanden, met op het menu bijvoorbeeld bekenden zoals pinksterbloem, hemelsleutel, look-zonder-look, maar ook exotische ingrediënten van boomsoorten in het arboretum zoals magnolia, kalopanax, toona, douglas. Armand wist er telkens bijzondere gerechten van te maken. Sommige ingrediënten bleken een heerlijke verrassing, andere vielen niet bij iedereen in de smaak, en nog andere werden neutraal als voedzaam beoordeeld.

Ook voor Armand en mezelf was de cursusreeks een waardevolle ontdekkingsreis, en zo was het ook bedoeld. Het was de eerste onderneming die we samen aanpakten. We leerden samen te werken en elkaars kwaliteiten te appreciëren en erop in te spelen. We hebben beiden waarschijnlijk minstens zoveel geleerd van onze eigen cursus als onze cursisten! En gelukkig zijn we bijlange na niet volleerd, zodat we ons met overgave in het najaarsgedeelte van Voeding uit het Bos kunnen gooien, waarbij vooral vruchten, wortels en misschien paddenstoelen op het menu zullen staan.

Op organisatorisch niveau bezint het Collectief De Malve zich dit najaar over manieren om cursussen te promoten. Meningen daarover gaan van: “een goeie cursus bewijst zichzelf en behoeft geen promocampagne” tot “de hele cursus staat -of flopt- met een uitgekiende, goed getimede marketing-spitsvondigheid”. Het doet me denken aan een hamburgerverhaal dat ik onlangs las. Een Amerikaanse fastfoodketen wou McDonalds beconcurreren met een burger die in alle opzichten beter was: meer vlees, versere producten, goedkoper. Toch flopte het product omdat ze hem de naam “thirdpounder” gaven, een derde van een pond, naar analogie met de “quarterpounder” van McDo. Een derde van een pond aan vlees is méér dan een vierde van een pond, maar klanten ervoeren de 3 in de naam als minder dan 4 en begrepen niet waarom ze bijna evenveel moesten betalen om “minder” te krijgen. In dit voorbeeld lijkt alles om marketingstrategie te draaien. Maar moet dat dan altijd? Daar zijn we voorlopig dus nog niet uit.

Wat wel vaststaat: het najaarsgedeelte van de cursus begint op 30 augustus. Zoals altijd starten we met een lange ontdekkingsreis doorheen de continenten van het arboretum, natuurlijk om alle eetbare dingen te verzamelen die we op het oog hebben, maar zeker ook om ons onder te dompelen in de natuurlijke sfeer van het bos. Tijdens en na de wandeling komen één of meerdere werkingsprincipes van een voedselbos aan bod, en natuurlijk een kokkerel- en proefsessie van alles wat we geoogst hebben. Stel je daarbij onder andere de geladen geur en het geknisper van poffende kastanjes voor bij de gezellige warmte van een houtkachel, terwijl buiten het dampende bos herademt na een stevige najaarsbui…

Dit zijn de data voor de rest van 2015: 30 augustus, 20 september, 18 oktober en 8 november. We kondigen de cursusdag elke maand aan via Facebook en op de site van De Malve. Je kan nog aansluiten voor het vervolg van de cursus en elke dag kan ook apart worden gevolgd. Inschrijven kan met dit formulier.

Warme zomergroeten, en hopelijk tot ziens,

Marc

‘Chop and drop’: drie keer mooi meegenomen voor je tuin

Geplaatst op

In ‘Start van een permacultuur-tuin / voedselbos’ vertelde ik al dat de bodem bedekken voor je erop gaat kweken heel wat voordelen heeft! Tenslotte is dat ook wat de natuur doet: in een bos bijvoorbeeld wordt niet elk vallend blaadje weggeharkt, zoals we zelf soms geneigd zijn in onze tuin te doen. Nee, jaar na jaar komt er een laag bij die wordt verwerkt, met een rijke, vruchtbare bodem als resultaat. In tuintermen heet zoiets mulchen: je dekt de bodem toe met een laag organisch materiaal zodat daaronder een rijk ondergronds leven kan gaan sudderen. Allerlei materiaal is geschikt: grasmaaisel, houtsnippers, dorre bladeren, stro, compost, ongewenste planten die je hebt uitgetrokken (voor die laatste wel opletten dat je dit alleen doet op momenten dat ze geen zaad aan het vormen zijn). Er zijn ook zogenaamde mulchplanten: dit zijn snel groeiende planten die rijk zijn aan stikstof (en dat is precies wat je in je bodem wil als je groenten gaat kweken) en die je kan aanplanten met de bedoeling ze regelmatig af te snijden en te gebruiken als bodembedekking, zoals smeerwortel.

IMG_7142
Doorlevende kool op een met schors en stro bedekte bodem.

Een heerlijk eenvoudige manier om te mulchen is ‘chop and drop’, ofwel: snij af en laat vallen. Je maait het gras en strooit het uit rond de groenten in je moestuin. Je wiedt een plantbed en legt de uitgetrokken onkruiden tussen de planten die je wel wil. Heb je zoals wij een houtstapel, dan kan je schorsresten en snippers – die niet zo geschikt zijn om in je kachel of haardvuur te branden – ook als bedekking gebruiken. Heb je een hakselaar, dan kan je gesnoeide takken verhakselen tot alweer een prima bodembedekker. De dorre bladeren die je in de herfst van je gazon haalt, dienen als dekentje voor je moestuin in de winter.

Met mulchen op de ‘chop and drop’-manier scoor je maar liefst drie keer:

1. Je kan het woord tuinafval schrappen uit je vocabulaire

Afval is een uitvinding van mensen, met helaas vreselijke gevolgen voor onze planeet. Als je de natuur haar gang laat gaan, gaat er niks verloren: alles wat zijn levensloop heeft voltooid, wordt input voor weer een nieuwe cyclus. Eigenlijk moeten we dus leren om het niet meer te hebben over afval. Bovendien is het veel fijner om te merken dat alles in je tuin waarde heeft, dat gemaaid gras en dorre bladeren niet per definitie vervelend spul en corvee betekenen en je evenmin na een tuinklus alweer met de auto naar het containerpark moet.

2. Je zorgt op een natuurlijke manier voor een rijkere bodem

Organisch materiaal dat je erop legt, beschermt je bodem tegen te sterke effecten van regen, zon, wind en plattrappen. Naarmate het materiaal wordt afgebroken vermengen de voedingsstoffen daaruit zich met wat al aanwezig was in de bodem, zodat je luchtige, makkelijk te bewerken grond krijgt.

3. Je bespaart jezelf eindeloos wieden en een zere rug

Op de koop toe geef je met een bedekte bodem onkruid veel minder kans om de kop op te steken. Onkruidzaden worden veel minder geactiveerd wanneer je niet alsmaar in de grond gaat woelen, en zaad dat door de lucht of vogels wordt aangevoerd valt in een laag materiaal waarin het minder snel kan kiemen. Komt er toch eens wat door de laag heen wat je niet wil hebben, dan kan je het makkelijk uittrekken en hoef je niet te gaan hakken of uitgraven.

Besluit: allen aan de chop & drop!

Start van een permacultuur-tuin / voedselbos

Geplaatst op Geupdate op

Sinds onze verhuis naar Villa Vanzelf iets meer dan een jaar geleden wonen we in een echt landbouwgebied. We zien het rond ons allemaal groeien: vlas en graan, spruitjes en bieten, appels, peren en zelfs dingen als basilicum en peterselie. Het open landschap met de wijde wolkenhemels is rustgevend, maar tegelijk ziet zo’n grootschalige landbouw met eindeloze vlaktes van hetzelfde er onnatuurlijk uit.  Regelmatig liggen er ook velden braak: waar een gewas is geoogst strekt zich  een enorme lap bruine grond uit waar geen sprietje op staat, in rust als het ware. Het ziet er niet uit en ik vraag me dan altijd af wat daar overheen is gegaan om het zo kaal te houden. Kale grond is namelijk iets wat je normaal in de natuur nooit zal aantreffen. Nu kan je natuurlijk zeggen: ‘Alles goed en wel, maar als je voedsel wil, dan moet je nu eenmaal met kale grond starten’.

10409382_579993108786529_2129907918504588004_n
Dromen van een permacultuur-tuin: fase 0 zomer 2014.

Niet dus. In onze eigen tuin pakken we het anders aan. We werken volgens de principes van permacultuur en onze bedoeling is een moestuin en een zogenaamd voedselbos aan te leggen, dat is een zo divers mogelijke tuin waarbij voor het grootste deel eetbare of vruchtdragende planten, struiken en bomen elkaar aanvullen en versterken en elk verschillende functies in het geheel opnemen. Maar voor het zover is, zijn we vorig jaar gestart met wat we hadden, namelijk … veel gras. Zo zag dat eruit ->.

In een permacultuur-tuin wordt de bodem zoveel mogelijk intact gelaten, dus frezen, omspitten, ploegen gebeurt niet of heel zuinig. Misschien heb je wanneer je dat wel doet na een jaartje meteen al wel prachtige bloemkolen, maar je hebt een systeem gecreëerd dat onevenwichtig is en permanent heel veel onderhoud vergt. Dat wilden we dus niet. Vorig najaar hebben we twee flinke stukken gazon volledig bedekt met karton in een behoorlijke laag zodat het overal mooi overlapte. De bedoeling is dat het karton het gras wat eronder zit verstikt, zodat het afsterft (en ja, de buren keken wel op van dat stelletje vreemde tuiniers die blijkbaar te lui waren om hun tuin om te spitten). Over het karton gaat compost heen, en daarna stro. Het karton vergaat na verloop van tijd en de compost levert verse voedingsstoffen, zodat de bodem zich kan ontwikkelen. In de lente kan je meteen in de compost zaaien en planten.

IMG_7166
Permacultuur-tuin in opstart: fase 1 zomer 2015.

De twee stukken gras zijn intussen twee plantbedden geworden. In het ene zijn voornamelijk groenten gezet, in het andere staan jonge fruitbomen met daaronder verschillende soorten munt, bosaardbei, kruisbes, doorlevende kool, honingbes, rabarber, … Het is proberen en experimenteren en nee, na dit ene jaar hebben we zeker geen eetbaar paradijs in onze achtertuin. Met de natuur meewerken vergt tijd, geduld en leren met ‘trial and error’. De compost die we gebruikten was niet rijp genoeg en is te laat over het karton heen gegaan, waardoor heel wat groenten niet of onvoldoende zijn gegroeid. We rekenen erop dat we in jaar 2 het zaai- en plantseizoen met een geschiktere bodem zullen kunnen starten. Nog een streefdoel: rechte lijnen en beton (paden, palen) kwijtraken om een natuurlijker uitzicht re krijgen.

IMG_7149
Venkel die in een bedekte bodem groeit. Hopelijk wordt hij nog wat dikker!

Een belangrijk principe is en blijft: geen kale bodem, dus bij ons vind je geen rijtje prei – rijtje sla – rijtje worteltjes met telkens een strook bruine aarde ertussen. We houden de grond bedekt, zodat alle micro-organismen erin mooi werk kunnen leveren en onkruid weinig kans krijgt om de kop op te steken. Meer daarover in ‘Chop and drop’: drie keer mooi meegenomen voor je tuin.

Lees ook:  op zijn blog legt Frank Anrijs uit dat permacultuur start vanuit een alomvattende visie op de natuur waar we als mensen niet van afgescheiden zijn of boven staan, en het dus niet hetzelfde is als ecologisch tuinieren.

deel 3 van Voeding uit het Bos

Geplaatst op

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
Kalopanax septemlobus

Dag 3 van onze reeks Voeding uit het Bos komt eraan. We oogsten vele bladsoorten vandaag, met enkele bijzondere exotische knabbels ertussen, zoals deze op de foto: Kalopanax septemlobus, dat is een Chinese boomsoort van de Aralia-familie, bekend om de geduchte doornen. We praten ook over successie in een bos: wat is het en wat kan je ermee doen? Maar we gaan vooral veel op stap. We trekken in de voormiddag al het bos in en blijven onder de bomen tot een eind in de namiddag, breng dus zeker een picknick mee! Je kan inschrijven voor één of meerdere dagen via onderstaand formulier. We geven telkens een overzicht van wat vorige dagen is besproken, zo ben je meteen mee.
https://docs.google.com/forms/d/1BnIQXVYLj4isVlOsU8DvR9Ytsv7CYFNwQ9Ze8NHTDvc/viewform?edit_requested=true