Meer over Monsieur Léon

Monsieur Léon, dat is mijn vader, een elegante man in zijn jonge jaren die de tweede wereldoorlog nog meemaakte. Een heel speciaal leven heeft hij niet geleid en ik kende hem ook niet goed, hij stierf toen ik 16 jaar was aan een jaren aanslepende ziekte. Hij was een eigenzinnig, tot filosofische beslommeringen geneigd mens, met een hart voor de gemeenschap.

Eén van zijn hebbelijkheden was dat hij erop stond om netjes geschoren zijn dag te kunnen aanvangen, daar kon geen enkele omstandigheid of urgentie hem vanaf brengen. Oorspronkelijk deed hij dat zoals iedereen in die tijd met een open scheermes. Weinig later schakelde hij over naar de safety razor, voorloper van het wegwerpmesje. Na de oorlog deden allerlei nieuwe materialen hun intrede, werd economische groei de nieuwe mantra, en kregen wegwerpproducten vrij spel. Met die trend verschoof de focus van het welzijn van de burger op naar het welzijn van de industrie. Mesjes werden niet meer gemaakt om mannen het beste scheerresultaat te bieden, maar om zo snel mogelijk te verslijten, zodat een gestage verkoop gegarandeerd was, en nog steeds is.

Vroeger was lang niet alles beter, laat dat duidelijk zijn. Maar soms gaan evoluties zodanig in de verkeerde richting dat je je afvraagt hoe dat nu komt en of er niet kan worden teruggegrepen naar oudere technieken die ook nog eens vriendelijker voor mens en milieu zijn. Met een moderne toets, dat wel, zodat de combinatie van oude technieken en hedendaagse kennis een beetje spitstechnologie oplevert.

Scheren is tegenwoordig verworden tot een opbod van het aantal mesjes in een wegwerpproduct. Een tweetal grote bedrijven die bijna de hele markt in handen hebben vechten om elke procent marktaandeel. De kunst bestaat erin om mannen het gevoel te geven dat ze er goed geschoren bijlopen, maar hen toch zoveel mogelijk mesjes te laten weggooien en nieuwe te laten kopen. De gedachte dat die mesjes ontworpen worden om zo snel mogelijk bot te worden komt daarbij snel naar boven, misschien geholpen door het scheerschuim dat beide bedrijven mee in de aanbieding hebben. De kwaliteit van wegwerpmesjes lijkt bovendien af te hangen van de fabriek waar ze geproduceerd worden. Zo kan het gebeuren dat je ze na enkele dagen al moet weggooien, soms kom je een maand of langer toe met één mesje. Kwaliteit, duurzaamheid, bekommernis voor het milieu lijken voor deze bedrijven geen rol te spelen in het hele verhaal. Ethische kwesties werden al lang geleden uitbesteed aan ngo’s, overheden, de bevolking.

Hoe schoren mannen zich ‘in barbaarse tijden’ dan? Zo heel ver hoeven we daarvoor niet terug te blikken. Mijn eigen vader heeft zich zoals reeds gezegd leren scheren op de manier die toen nog gebruikelijk was: met open scheermes. Kort daarna al waagde hij zich aan de ‘safety razor’, of ‘krabbertje’, en niet veel later op de wegwerpversie ervan, met ergens nog een korte periode elektrisch scheren ertussenin. Naarmate het gebruiksgemak verhoogde gingen kwaliteit, kennis en het milieu er echter op achteruit. Kwaliteit slaat vooral op het gebruikte materiaal. Omdat het gemaakt is om weg te gooien, is de kwaliteit navenant, en daalt dus ook het scheerresultaat na enkele keren gebruik. De nodige kennis om een klassiek mes scherp te houden en de vaardigheid om het te hanteren zijn in één generatie tijd verloren gegaan bij de doorsnee scheerder. Hoeveel wegwerpmesjes er sinds de eerste productie zijn verbruikt en hoeveel plastics en klein gevaarlijk afval in ons milieu terechtgekomen zijn, daar durf ik zelfs geen cijfer op te plakken.

Ik heb veel moeite om te ontdekken waar nu precies het gebruiksgemak van het wegwerpmesje zou kunnen liggen. Met wat routine in het hanteren van het open scheermes levert het wegwerpmesje nauwelijks tijdswinst op, onderhoud van het mes inbegrepen. Het scheerresultaat is zeker niet beter, en de kostprijs op jaarbasis is vele malen hoger dan een open mes. Met de hedendaagse kennis van staalsoorten en de hogere productiekwaliteit is zelfs de standaardversie van het open scheermes van goede kwaliteit. Ook de kwaliteit van scheercrèmes of -zepen is er op vooruit gegaan, als je verder kijkt dan het aanbod van de grootproducenten.

Mijn vader heeft zijn kennis en vaardigheid niet aan mij kunnen overdragen, want hij is vroeg gestorven. Ik vond een vijftiental jaar geleden zijn scheermes in een sigarendoosje op zolder en leerde me ermee scheren. Ik was op zoek naar alternatieven voor het wegwerpmesje, want hoe ik het ook aan boord legde, ik kon er niet mee overweg. Het mesje raakte verstopt, ik had altijd wondjes op mijn bovenlip en tot dagen erna last van scheerbrand. Nu ja, meestal liet ik mijn snor gewoon staan, de beste oplossing voor het bovenlip-probleem. Na wat oefenen had ik het scheren met open scheermes voldoende onder de knie en behoorden ook scheerbrand en verstopte mesjes tot het verleden. In 2005 ontdekte ik het cursusaanbod van lokale legende Kapper James in café Monk in het centrum van Brussel. Veel succes had dat soort cursussen toen nog niet: ik was de enige deelnemer en na één sessie in plaats van de geplande vier stopte de cursus. Kapper James bracht me enkele finesses van het nat scheren bij en wakkerde vooral de passie ervoor in me aan. Ik kreeg ook zin om zelf een workshop aan te bieden, maar de tijd leek er nog niet klaar voor. Intussen zijn we jaren verder en heb ik een zoon van 20 die overstag is gegaan voor het klassieke scheren.

Toen we vzw Villa VanZelf oprichtten stond een cursus scheren meteen op mijn planning. Om helemaal zeker te zijn van mijn stuk en omdat een mens altijd bijleert, volgde ik de cursus scheren van Robert Chevalier in de Messenwinkel in Antwerpen. Die cursus was deze keer wel volzet, een indicatie dat de interesse voor de kunst weer toeneemt, en een mooi moment voor mij om bij andere mannen de passie over te brengen. In tijden dat onthaasten en mindfulness hoog op de prioriteitenlijst staan, kan de scherende man van haast-haastwerk weer een zen-moment maken, elke dag enkele minuten om aan niets anders te denken dan het nu.

Check onze kalender voor data en locaties van volgende workshops, of schrijf je in op onze nieuwsbrief via info@villavanzelf.org.

Advertenties